Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Bình Đức

Khởi thủy, đình Bình Đức là miếu nhỏ nằm ở tả ngạn sông Đông Xuyên, cách địa điểm hiện nay khoảng 500m. Năm 1818, sau khi lập thôn Bình Đức, đời sống dân cư được ổn định. Năm 1832, vua Minh Mạng lập ra 4 huyện, thôn Bình Đức thuộc tổng Định Thành, huyện Tây Xuyên, phủ Tuy Biên, tỉnh An Giang. Lúc bấy giờ nhân dân sửa miếu thành đình. Năm 1977, phường Bình Đức được tách ra làm hai phường Bình Đức và Mỹ Bình. Đình Bình Đức thuộc phường Mỹ Bình nhưng tên gọi đình Bình Đức vẫn không thay đổi. Hiện nay, đình Bình Đức thuộc phường Long Xuyên, tỉnh An Giang.   

Đình Bình Đức đã trải qua nhiều lần sửa chữa vào các năm 1938, 1967, 1976, 1991. Song, đình vẫn giữ được nguyên vẹn kiến trúc xây dựng từ thời Nguyễn. Kiến trúc đình xây dựng theo dạng chữ Công. Ngoài cùng là hàng rào bao bọc quanh khuôn viên. Có hai cổng ra vào. Kết cấu đình gồm ba bộ nóc cổ lầu, mái tam cấp lợp ngói đại tiểu. Đầu các mái ngói gắn diềm ngói ống xen kẻ hình lá đề. Bờ nóc chính điện trang trí điện Ngọc Hoàng và lưỡng long. Nóc vỏ ca trang trí tượng bát tiên, song phụng. Các đầu kỳ góc mái gắn tượng ngư hóa long, Nhật - Nguyệt,... Tất cả phối hợp tạo cho ngoại thất đình nét đẹp tráng lệ, đủ sức hấp dẫn khách đến tham quan di tích.  

Ngôi đình chính có diện tích 766,5m², chia làm 9 gian. Vách tường xây gạch, nền chính điện lót gạch men, vỏ ca và vỏ qui lót gạch bông. Kết cấu sườn đình theo kiểu ba gian hai chái tạo ra một không gian rộng rãi trong phần nội thất. Cột và vì kèo theo kiểu giá chiêng, có khả năng chịu lực tốt, đỡ lấy toàn bộ các mái ngói. Có 32 cột gỗ căm xe tròn liên kết với hệ thống xà dọc, xà ngang và vì kèo,... tạo thành bộ khung kiên cố, bền vững qua gần hai thế kỷ.

Các bàn thờ được sắp xếp theo thứ bậc chức sắc thời phong kiến. Trong cùng là chánh điện, đặt nghi thờ Thần. Bệ thờ xây cao, trên bệ đặt khánh thờ bằng gỗ, khánh được chạm trổ sắc sảo thể hiện các đề tài: bát tiên, tứ quí, tùng lộc, dây hoa lá và được sơn son thếp vàng rực rỡ, làm tăng nét uy nghiêm nơi linh thần ngự trị. Vách trong khánh khắc nổi Hán tự “Thần". Hai bên vách trong chính điện là hương án thờ Tả ban và Hữu ban. Giữa trước chính điện là bàn Hội đồng thờ Nguyễn Hữu Cảnh - vị công thần có nhiều công lao trong việc mở mang vùng đất phương Nam. Tiếp theo hai bên vách hông là các bàn thờ phối tự.

Các tác phẩm điêu khắc ở đình có giá trị nghệ thuật cao, bao gồm các bộ lam thành vọng, hoành phi, liễn đối được chạm lộng, chạm nổi nhiều chủ đề truyền thống như lưỡng long chầu nguyệt, tứ linh, tứ thời, mẫu đơn-trĩ, cúc-kê, dơi, bướm, dây hoa lá,... Kỹ thuật chạm khắc điêu luyện kết hợp với thủ pháp cẩn ốc xà cừ sắc sảo, sinh động tạo ra mối liên kết chặt chẽ trong nghệ thuật trang trí. Các hoành phi bằng danh mộc, có niên đại gần một thế kỷ, do các bậc tiền nhân của đình hiến tặng. Trên các mặt dựng trang trí 120 bức tranh sơn thủy và thơ vịnh được vẽ từ thời kỳ đầu xây dựng đình đến nay vẫn còn rõ đẹp.  

Đình thờ thần Thành hoàng bổn cảnh, sắc phong vua Tự Đức năm thứ 5, ngày 19 tháng 11 năm 1952; thờ vọng Thần Nguyễn Hữu Cảnh.

Lễ chính trong năm:

- Kỳ yên: Ngày 14, 15, 16 tháng 5 âm lịch.

- Lạp miếu: Ngày 14, 15, 16 tháng 12 âm lịch.

Đình Bình Đức là một công trình kiến trúc đặc sắc, mang đậm dấu ấn của thời kỳ thành lập làng. Đây là nguồn tư liệu quý giá cho việc tìm hiểu kiến trúc, nghiên cứu xã hội, lịch sử thời Nguyễn. Đình thờ vị khai quốc công thần Nguyễn Hữu Cảnh, thể hiện tấm lòng của nhân dân địa phương đối với người có công với đất nước. Đây cũng là điểm nhấn cho công tác giáo dục truyền thống “Uống nước nhớ nguồn" đối với các thế hệ hôm nay và mai sau.

Đình Bình Đức được Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật theo Quyết định số: 283/QĐ-UB ngày 18 tháng 02 năm 2000./.