Di tích lịch sử cách mạng hầm bí mật văn phòng huyện Ủy Tịnh Biên

Sau hiệp định Giơ-ne-vơ, những cán bộ lãnh đạo ở huyện Tịnh Biên được phân công ở lại hoạt động hợp pháp và bán hợp pháp tại xã Nhơn Hưng được bà con nơi đây nuôi chứa, chở che, đùm bọc. Trong đó, có nhà ông Đặng Văn Hợi và bà Phan Thị Phi bất chấp hiểm nguy nuôi chứa cán bộ và bộ đội.

Ông bà có năm người con trai đều tham gia cách mạng. Người con thứ sáu hy sinh trong kháng chiến chống Pháp năm 1946. Bốn con trai còn lại gồm: Đặng Văn Tôn, Đặng Văn Ngưng, Đặng Văn Tiếng và Đặng Văn Mật. Năm 1956, để tạo điều kiện cho cán bộ hoạt động cách mạng có nơi trú ẩn an toàn, các đ/c Tôn, Ngưng, Tiếng, Mật đào hai hầm bí mật. Hầm được làm khá kiên cố, rộng, đủ kê được chiếc bàn nhỏ và một người ngồi viết. Hai hầm bí mật được nhiều cán bộ lãnh đạo huyện Tịnh Biên thường xuyên trú ẩn và hoạt động.

Nhà ông Hợi có diện tích 90m2, kiểu ba gian một chái, kết cấu sườn gỗ, cột kê đá táng, xà gồ tre, mái lợp lá dừa, vách tre đan. Hầm bí mật 1 xây trong buồng bên phải căn nhà, hầm dài 0,8m rộng 0,6m, cao 1m. Đáy hầm nện đất, vách hầm làm bằng gạch xây, nắp hầm đổ bê tông dạng tấm dal vuông cạnh 0,5m. Mặt hầm khỏa 1 lớp cát. Hầm bí mật 2 xây dưới chuồng gà, hầm dài 2m, rộng 1,2m, cao khoảng 1m, đáy hầm nện đất, vách đóng khung gỗ, nắp hầm đổ bê tông dạng tấm dal, vuông cạnh 0,5m, miệng hầm khỏa một lớp cát. Chuồng gà trên hầm được làm rất khéo léo (dài 1,4m, rộng 1m, cao khoảng 1,2m) kiểu dáng hình khối chữ nhật, các mặt chuồng làm bằng tre dạng mắt cáo 0,1m2. Bốn trụ tre của chuồng gà được thụt mắc làm 4 ống thông hơi. Trên đầu 4 ống này giắt tàu dừa ngụy trang che mắt địch. Chuồng gà được che nắng, mưa bởi một căn chòi hai mái lợp lá dừa với diện tích dài 3m, rộng 2m với 10 cột tre cao từ 1,5m đến 2m.

Huyện ủy Tịnh Biên chọn nơi đây làm căn cứ bảo toàn lực lượng cách mạng trong giai đoạn đấu tranh đầy gian khổ. Hai căn hầm bí mật này suốt một thời gian dài che giấu an toàn cho các cán bộ lãnh đạo Huyện ủy Tịnh Biên và nhiều cán bộ khác. Ghi nhận công lao này, bà Phan Thị Phi được Nhà nước trao tặng danh hiệu “Bà Mẹ Việt Nam Anh Hùng”.

Hầm bí mật Văn phòng Huyện ủy Tịnh Biên được UBND tỉnh An Giang xếp hạng là di tích lịch sử cách mạng theo Quyết định số: 2421/QĐ-CT.UB ngày 26/11/2003./.