Khu lưu niệm thời niên thiếu Chủ tịch Tôn Đức Thắng

Khu lưu niệm thời niên thiếu Chủ tịch Tôn Đức Thắng nằm trên một cù lao giữa dòng sông Hậu, có tên gọi là cù lao Ông Hổ thuộc xã Mỹ Hòa Hưng, cách trung tâm thành phố Long Xuyên khoảng 3km, khách đến tham quan Khu lưu niệm có thể đi bằng đường thủy và đường bộ rất thuận lợi.

Sau khi được công nhận là di tích lưu niệm, Đảng bộ, chính quyền, các ban ngành đoàn thể của tỉnh An Giang rất quan tâm đến việc trùng tu ngôi nhà, cũng như việc định hướng qui hoạch tôn tạo phát triển nơi đây thành một khu di tích lịch sử văn hóa - du lịch phục vụ khách trong và ngoài nước đến tham quan du lịch.

Năm 1988, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Bác Tôn, tỉnh đã tiến hành trùng tu ngôi nhà di tích và xây dựng tại đây nhiều công trình để phục vụ khách tham quan như nhà trưng bày giới thiệu về cuộc đời hoạt động của Bác, mở rộng đường đi lại thủy, bộ, kéo lưới điện quốc gia vượt sông về đến Khu lưu niệm v.v…

Kỷ niệm 110 năm ngày sinh của Bác (20/8/1888 - 20/8/1998) tỉnh đã mở rộng thêm khu vực này với 6 ha đất và đầu tư xây dựng thêm các hạng mục công trình mới tại đây như: công viên cây xanh thoáng mát, rộng, đẹp, xây dựng nhà trưng bày mới giới thiệu tương đối đầy đủ về thân thế sự nghiệp của Bác, đền tưởng niệm Bác Tôn, rạch cảnh, cầu kiều, trùng tu gia cố thêm ngôi nhà di tích lưu niệm… các công trình này được khánh thành vào ngày 20/8/1998.

Đến kỷ niệm 120 năm ngày sinh của Bác Tôn (20/8/1888 - 20/8/2008) tỉnh đầu tư thêm các hạng mục công trình gồm: phục dựng ngôi nhà ATK nơi Bác Tôn sống và làm việc tại Tuyên Quang vào những năm 1952 – 1954; tàu giang cảnh đưa Bác Tôn từ Long Xuyên về thăm quê Mỹ Hòa Hưng năm 1975; máy bay đưa Bác Tôn từ Hà Nội vào thành phố Hồ Chí Minh dự mít-tinh mừng ngày giải phóng miền Nam; trại sáng tác điêu khắc gỗ do các nghệ nhân trong nước về dự trại sáng tác, với các đề tài về Bác Tôn và các sự kiện lịch sử có liên quan đến Bác Tôn; một số hạng mục khác…

Việc trùng tu, tôn tạo và xây dựng các công trình mới tại Khu di tích của Đảng bộ và chính quyền tỉnh An Giang là việc làm phù hợp với ước nguyện của quần chúng nhân dân. Qua đó nói lên được lòng kính trọng của thế hệ hôm nay đối với công lao to lớn của Bác Tôn trong công cuộc giải phóng đất nước. Mặt khác, việc trùng tu tôn tạo và xây dựng các công trình nói trên còn phục vụ cho công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng và lòng yêu nước trong quần chúng nhân dân.

Khu lưu niệm Bác Tôn kể từ sau ngày 20/8/2008 đến nay, với một cảnh quan mới, tươi đẹp, thoáng mát và trang nghiêm đã thu hút rất nhiều khách về tham quan, du lịch, nghiên cứu, thưởng thức cảnh đẹp của toàn bộ công trình. Với nhiều ý nghĩa lịch sử to lớn đó, khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng từ di tích cấp quốc gia đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 548/QĐ- TTg ngày 10/5/2012.

* Một số hạng mục công trình tiêu biểu tại khu di tích:

- Ngôi nhà di tích lưu niệm thời niên thiếu Chủ tịch Tôn Đức Thắng:

Ngôi nhà này do thân sinh của Bác là cụ ông Tôn Văn Đề xây dựng vào năm 1887. Nhà được xây dựng theo kiểu nhà sàn có chân táng, cột gỗ tràm, nền sàn lót ván, mái lợp ngói đại tiểu, diện tích 12m x 13m. Phần bên trong ngôi nhà vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật gốc như: 2 tấm ảnh bán thân của song thân Bác Tôn, một bộ ngựa gõ mà Bác Tôn thường nằm lúc còn niên thiếu, 1 tủ thờ cẩn ốc xà cừ, các tấm liễn đối cẩn ốc, một tấm ảnh Bác Tôn chụp năm 18 tuổi, 1 tấm ảnh Bác chụp ở chiến khu Việt Bắc lúc Bác làm Chủ tịch Mặt trận Liên Việt gửi về tặng gia đình, phía sau tấm ảnh có ghi những dòng chữ “Kính biếu mẹ già và mấy em ngày 09 tháng 4 năm 1951”, dưới dòng chữ có chữ ký của Bác. Cạnh ngôi nhà về phía bên trái cách 10m, có 3 bụi tre gai do ông Tôn Văn Đề trồng lúc sinh thời để lại đến nay vẫn còn xanh tốt. Phía sau ngôi nhà cách khoảng 50m là khu mộ chí nơi an nghỉ cuối cùng của song thân Bác Tôn và vợ chồng bác Nhung - người em trai thứ tư của Bác Tôn.

- Đền tưởng niệm:

Đền thờ Chủ tịch Tôn Đức Thắng được xây dựng trên một khuôn viên rộng rãi, thoáng mát, nằm cặp bờ sông Hậu mênh mông sông nước. Diện tích mặt bằng tổng thể của đền thờ là 1.600m² có dáng dấp hình vuông, riêng phần kiến trúc chính của ngôi đền được tôn lên cao trên nền rộng, 4 hướng đều có lối vào đền. Mặc dù là một công trình mới, nhưng về mặt kiến trúc vẫn giữ được màu sắc, kiểu dáng gần gũi với truyền thống của dân tộc, thể hiện qua kiểu mái nhị cấp, lợp ngói đại ống đỏ, bờ nóc đắp bộ tượng lưỡng long tranh châu, từ bờ dãi xuống các đầu đao mái nhị cấp, bốn phía đều được đắp hình tượng các con rồng đặc trưng cho kiến trúc cổ của Việt Nam. Xung quanh đền thờ, được bao bọc bởi hai lớp hành lang, lớp hành lang trong cùng 4 phía, mỗi phía đều có 6 trụ cột lớn chống đỡ và tạo dáng làm tăng thêm vẻ đồ sộ của ngôi đền. Các khuôn bao thông gió bên trên đều tạo dáng hình tượng các con dơi làm tăng thêm vẻ thẩm mỹ của đền.

Bên trong ngôi đền, phần chính diện trang trí các bao lam chạm lộng  công phu với các họa tiết hình hoa sen, hoa cúc, hoa mai, dây lá. Đặc biệt phần bao lam chính diện bên trên có chạm lộng hình rồng chầu cuốn thư, mặt cuốn thư được khắc tên của Chủ tịch Tôn Đức Thắng theo lối chữ giả cổ, mặt chữ ép giấy kim màu vàng. Phía dưới hai con rồng là họa tiết chạm lộng hình các cây tre - hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam, thân cây được nghệ nhân tạo dáng chắc và khỏe, phần dưới cùng dùng để đỡ lấy bao lam là hình tượng song ngư hóa long được các nghệ nhân chạm lộng rất tinh xảo và công phu. tượng bán thân của Bác Tôn được đúc bằng đồng đặt trên 1 bục cao. Phía sau tượng Bác Tôn là phông sơn mài màu đỏ bordeaux, chính màu sắc này càng làm tăng thêm vẻ trang nghiêm của chính diện, trên phông màu đỏ này còn chạm nổi hình mặt trống đồng Ngọc Lũ biểu tượng của nền văn hóa Việt Nam, ngay trước tượng Bác là một bàn hương án cao dùng đặt lư hương, hoa, quả. Nhìn chung, kiến trúc của ngôi đền từ nội thất đến ngoại thất được các nhà kiến trúc nghiên cứu tỉ mỉ, màu sắc, kiểu dáng, họa tiết trang trí được bố cục rất hài hòa, đậm nét truyền thống văn hóa dân tộc.

- Ngoài ra, di tích còn một số hạng mục công trình, hiện vật như nhà trưng bày, khu mộ chí, nhà làm việc của Bác Tôn (mô hình phục chế), quảng trường,…

Kể từ ngày 20/8/1988, tỉnh đã quyết định chọn ngày sinh của Bác ngày 20/8 làm ngày lễ hội truyền thống hàng năm ở khu di tích với nhiều loại hình sinh hoạt như: mittinh, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, trò chơi dân gian,… Ngoài ra, tỉnh cũng chọn ngày 14/2 âm lịch hàng năm làm ngày cúng giỗ Bác Tôn, lễ giỗ được đông đảo bà con thân tộc, quần chúng nhân dân và các cơ quan ban ngành đoàn thể về dự.

Khu lưu niệm Bác Tôn còn là điểm sinh hoạt truyền thống, về nguồn… và cũng là tụ điểm sinh hoạt văn hóa, văn nghệ - thể dục thể thao trong các ngày lễ hội và các ngày lễ lớn của đất nước./.

(Trích từ sách Di tích lịch sử - văn hóa An Giang, 2012)