Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Vĩnh Ngươn

Chọn ngôn ngữ

Tiếng Việt Tiếng Anh

Di tích kiến trúc nghệ thuật đình thần Vĩnh Nguơn ở đầu kinh Vĩnh Tế - thành phố Châu Đốc một địa danh nổi tiếng của tỉnh An Giang. Trước kia, đình thuộc thôn Vĩnh Ngươn, tổng Châu Phú, huyện Tây Xuyên, phủ Tuy Biên, tỉnh An Giang; nay thuộc phường Vĩnh Nguơn, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang.

Trong quá trình khai hoang lập nghiệp, định cư lập thôn xóm, ổn định cuộc sống, do nhu cầu tín ngưỡng tâm linh, cộng đồng dân cư đã cùng nhau đóng góp công sức, tiền của dựng ngôi thờ thần làm chỗ dựa tinh thần cho nhân dân trên vùng đất mới. Năm 1824, sau khi kinh Vĩnh Tế hoàn thành nhân dân đến sinh cơ lập nghiệp ngày càng nhiều, Thoại Ngọc Hầu lập 5 làng dọc bờ kinh, trong đó có làng Vĩnh Ngươn, người dân lấy tên làng đặt tên đình và ngôi đình mang tên đình Vĩnh Ngươn đến nay.

Đình Vĩnh Nguơn được xây dựng từ những năm giữa thế kỷ XIX, trải qua nhiều lần trùng tu sửa chữa, di tích hiện tồn là lần sửa chữa năm 1929: Mái đình tam cấp lợp ngói đại ống, nóc cổ lầu, tường gạch xây. Bộ cột gỗ tròn căm xe ở chánh điện được giữ lại, chân cột được tháp nối bằng cao hơn 1m để cân đối chiều cao và thể khối ngôi đình. Đình Vĩnh Nguơn là một công trình kiến trúc bề thế, mang kiểu dáng kiến trúc thời Nguyễn, được lưu truyền và gìn giữ đến ngày nay. Tổng thể gồm các hạng mục công trình: Cổng rào, sân, vỏ ca, vỏ qui, chính điện và nhà khói.

Đình Vĩnh Nguơn có diện tích xây dựng 526,60m2, kiến trúc dạng chữ Tam, với ba bộ nóc. Các bờ nóc trang trí bộ tượng khối lưỡng long tranh châu, Nhật - Nguyệt; cuối các đường chân tượng gắn kỳ lân, cá hoá long, vân mây, hoa văn hình học; mặt dựng đắp nổi phù điêu dơi ngậm giỏ hoa lam, hoa dây lá thể hiện ước nguyện cuộc sống phú quí hữu dư, phúc báu trường tồn.

           Nội thất đình Vĩnh Nguơn kiểu dáng 3 gian 2 chái, bộ khung sườn gỗ, chịu lực chính cho toàn khối kiến trúc với 36 cột đỡ mái đứng, được phân bố 4 hàng cột ngang, 8 hàng cột dọc (trong đó nổi bật nhất là 18 cột gỗ căm xe tròn ở chính điện cũng là dấu tích của thời kỳ đầu dựng đình). Các vì kèo được đẽo gọt thon nhỏ ở phần ngọn và to dần đến tận đầu dư tạo lực chắc khoẻ cho kiến trúc. Ngoài ra, trên các mảng vách giữa các cấp mái còn trang   trí các khuôn tranh vẽ thuốc nước nội dung thể hiện đề tài lịch sử, điển tích, cảnh quê hương núi non, sông nước, bông hoa, dây lá thật phong phú và sinh động góp phần làm tăng thêm nét đẹp nghệ thuật thẩm mỹ truyền thống nội thất đình một cách toàn diện. Gian chính điện và vỏ ca có cùng kiểu dáng ba gian hai chái, nên 2 căn nhà này có kết cấu giống nhau sườn mái kiểu tứ trụ.

Đặc điểm của kiến trúc này có trọng tâm từ 4 cột chính (tứ trụ) to và cao nhất của kiến trúc vừa chịu lực chung cho toàn bộ khung sườn, vừa liên kết giữa các vì kèo, xiên và vách để tạo nên một công trình kiến trúc cổ lầu, tam cấp mái.

Vỏ quy: được cấu tạo bởi kỹ thuật trồng rường cột trốn, ngoài chức năng kết nối chánh điện và vỏ ca, vỏ qui còn có chức năng mở rộng phần nội thất, tạo mọi thuận lợi cho các sinh hoạt lễ hội ở đình và thêm một điểm đặc biệt quan trọng nữa là nơi thông gió và ánh sáng tự nhiên vào bên trong ngôi đình.

Hệ thống các bàn thờ, hương án và việc bày trí các vật thờ được sắp xếp hài hòa theo sắc thần thờ tự của xã hội phong kiến xưa và tín ngưỡng - tâm linh của người dân địa phương. Chính điện, vị trí trang trọng nhất là ngôi thờ Thần, vị tôn thần được thờ là Nguyễn Hữu Lễ. Sắc phong của vua Khải Định năm thứ 9, ngày 20 tháng 7 năm 1924, phong vị cho ông Nguyễn Hữu Lễ là “Đoan Túc Dực Bảo Trung Hưng Tôn Thần”.

Nội thất phối tự tổng cộng có 20 bàn thờ Tả ban, Hữu ban, Tiền hiền, Hậu hiền,… chất liệu gỗ, mỗi tủ thờ, nghi thờ đều được bàn tay tài hoa của các nghệ nhân xưa thể hiện nét đẹp riêng theo từng đề tài, khắc chạm và cẩn ốc xà cừ sắc màu lấp lánh làm cho đề tài trang trí phong phú thêm hơn về mặt mỹ thuật, kỹ thuật chế tác hợp thành một hệ thống thờ tự lộng lẫy, trang nghiêm, thể hiện uy linh nơi linh thần ngự trị.

Các đồ án trang trí nội thất đình Vĩnh Nguơn phong phú về số lượng, đa dạng về chủng loại, tập trung đầy đủ các loại hình nghệ thuật chạm khắc. Nổi bật nhất là các bức chạm khắc chất liệu gỗ, nghệ nhân xưa đã thể hiện nhiều nghệ thuật chạm khắc như chạm trổ, chạm nổi, khắc chìm trên 30 bộ bao lam thành vọng, hoành phi, liễn đối. Đặc biệt là các bức chạm nổi ba lớp của đôi liễn treo trên hai thân cột trước bàn thờ thần: Ba lớp chạm mặt nền, hình rồng và hàng Hán tự hài hòa nhau đến từng đường nét nhỏ, kết hợp thủ pháp sơn son, thếp vàng rất đẹp bổ sung cho nhau về mỹ thuật, làm sinh động và nổi bật đề tài của bức chạm. Nhìn chung, đây là một trong hàng chục bức chạm độc đáo, là những tác phẩm điêu khắc nghệ thuật cao của nghệ nhân xưa, tiêu biểu cho thành tựu điêu khắc gỗ Việt Nam thời Nguyễn ở địa phương, mà ngày nay đã trở thành di sản.

Di tích kiến trúc nghệ thuật đình thần Vĩnh Nguơn nằm trong cảnh quan thiên nhiên thông thoáng bên bờ sông Hậu, là một trong những ngôi đình cổ đẹp nổi tiếng của An Giang, mang dấu ấn thời phong kiến triều Nguyễn. Ngôi đình hình thành đã tô điểm thêm nét đẹp cho mảnh đất Vĩnh Ngươn, làm ấm lòng người dân trong vùng. Một điều rất đáng trân trọng là ngôi đình đã được ngành văn hóa, chính quyền địa phương, Ban Quý tế cùng nhân dân có ý thức quan tâm gìn giữ, tu bổ thêm để ngôi đình ngày càng khang trang rộng đẹp, vừa trang nghiêm cổ kính.

Năm 2002, đình đã được lập hồ sơ khoa học và được UBND tỉnh An Giang xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh theo Quyết định số 1250/QĐ-CT.UB ngày 21 tháng 5 năm 2002. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng đình Vĩnh Nguơn là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia theo Quyết định số 1713/QĐ-BVHTTDL ngày 02/6/2011.